Proces diagnozy ASD zakłada ocenię sposobu funkcjonowania danej osoby w różnych obszarach jej życia. Aby stwierdzić czy dane zachowania, trudności, sposób odbioru rzeczywistości mieszczą się w spektrum autyzmu specjaliści potrzebują punktu odniesienia. A jest nim funkcjonowanie uznawane za typowe dla danego wieku w danej kulturze. Porównanie doświadczeń klienta z typowymi wzorcami pomaga specjalistom wnioskować o …
Proces diagnozy ASD zakłada ocenię sposobu funkcjonowania danej osoby w różnych obszarach jej życia. Aby stwierdzić czy dane zachowania, trudności, sposób odbioru rzeczywistości mieszczą się w spektrum autyzmu specjaliści potrzebują punktu odniesienia. A jest nim funkcjonowanie uznawane za typowe dla danego wieku w danej kulturze. Porównanie doświadczeń klienta z typowymi wzorcami pomaga specjalistom wnioskować o obserwowanych trudnościach.
Neurotypowość to stan w którym rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny i takowe też funkcjonowanie w czasie teraźniejszym nie wykracza poza uznane normy – brak jest istotnych diagnostycznie różnic między innymi w sposobach przetwarzania informacji, regulacji emocjonalnej co jest co ważne skutkiem atypowego procesu rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego a nie czymś nabytym na pewnym etapie życia. Większość ludzi jest neurotypowa. Do neuroatypowości zaliczamy też chociażby ADHD. W typ wpisie ja jednak skupię się na sytuacji występowania spektrum autyzmu oraz braku co nie jest jednoznaczne z brakiem neuroatypowości (np. właśnie ADHD).
Jakie są główne różnice między ASD a brakiem jego występowania
Zarówno neurotypowość w kontekście samego autyzmu czyli jego brak jak i ASD występują w szerokim spektrum różnych sposobów funkcjonowania – nie ma dwóch takich samych osób w spektrum tak jak i osób bez tego. Specjaliści zwracają obecnie uwagę na to, że sporo osób w spektrum, zwłaszcza kobiet nie prezentuje tego stereotypowego obrazu ASD przez co też przez długie lata umykała diagnozie.
Przetwarzanie sensoryczne i regulacja emocjonalna
U osób w spektrum emocje bywają nawet bardzo intensywne a jednocześnie niewyrażane np. za pomocą mimiki bądź uzewnętrzniane w nietypowy czy nawet nieakceptowalny społecznie sposób, na przykład nieadekwatnie agresywnie. W wyniku przeciążenia bodźcami co jest związane ze zwiększoną wrażliwością na pewne bodźce sensoryczne (np. rodzaj oświetlenia, pewne dźwięki) i / lub silnych emocji mogą pojawiać się automatyczne, niezrozumiałe dla wielu osób postronnych reakcje na napięcie / przestymulowanie.
Diagnoza autyzmu zakłada wnikliwe przyjrzenie się różnym obszarów funkcjonowania na przestrzeni całego życia i odczuciom z tym związanym. Specjalista zwraca uwagę między innymi na wzorce komunikacji z innymi, funkcjonowaniu społecznemu w rodzinie, szkole a później pracy, sposób myślenia i interpretowania rzeczywistości, tendencjach do konkretnych reakcji emocjonalnych oraz zachowań.
Funkcjonowanie społeczne, elastyczność poznawcza i reagowanie na zmiany
Osoby bez ASD chociażby zazwyczaj znacznie łatwiej odczytują różnorakie sygnały społeczne (także niewerbalne), spontanicznie i sprawnie dostosowują swoje zachowanie do sytuacji oraz wykazują większą elastyczność w myśleniu i działaniu. Osoby w spektrum charakteryzuje pewnego rodzaju sztywność przejawiająca się zdecydowaną preferencją wszelkiego rodzaju rutyn i silnym dyskomfortem w odpowiedzi na zmiany w nich oraz trudnościami w przyjęciu innej / szerszej perspektywy spojrzenia na sytuacje.
Cechy indywidualne a spektrum autyzmu
Sytuacja może być też odwrotna – chociażby występowanie preferencji dotyczących samotnego spędzania czasu czy intensywnych, mniej typowych zainteresowań, hobby nie musi świadczyć o autyzmie a przyczyna tego leży po prostu w cechach indywidualnych, osobowościowych jednostki.
Sposób przeżywania i funkcjonowania jednostki mieszczący się w przyjętych w danej społeczności i dla danego wieku granicach jest ważnym punktem odniesienia w procesie diagnozy zaburzeń, także ASD. Specjaliści analizują nie tylko obecność określonych trudności lecz także ich intensywność i częstość występowania, kontekst oraz ich zazwyczaj istotnie negatywny wpływ na codzienność diagnozowanej osoby. Porównanie sposobu funkcjonowania klienta z typowymi wzorcami na różnych etapach życia, w różnych obszarach plus ocena ich intensywności i uporczywości pozwala specjalistom z możliwie największym prawdopodobieństwem stwierdzić spektrum autyzmu.
