Neuroatypowość to wrodzony, uwarunkowany biologicznie odmienny sposób funkcjonowania układu nerwowego a więc i mózgu. Zaliczamy do niej zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi czyli ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) i spektrum autyzmu / ASD (autism spectrum disorder) które też często współwystępują - AuDHD. Neuroodmienność wpływa między innnymi na przetwarzanie informacji, emocje, zachowanie i funkcjonowanie z …
Neuroatypowość to wrodzony, uwarunkowany biologicznie odmienny sposób funkcjonowania układu nerwowego a więc i mózgu. Zaliczamy do niej zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi czyli ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) i spektrum autyzmu / ASD (autism spectrum disorder) które też często współwystępują – AuDHD. Neuroodmienność wpływa między innnymi na przetwarzanie informacji, emocje, zachowanie i funkcjonowanie z innymi – mogą one odbiegać od dominujących norm.
Neurotypowość a neuroatypowość
Neurotypowość to rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego który jest zgodny ze standardem, dominujący w populacji. Osoby neurotypowe pod kątem chociażby odbierania i przetwarzania informacji ze otoczenia, relacji z innymi, dostosowywania się do wymogów świata domyślnie funkcjonują zgodnie z przewidzianymi dla ich etapu rozwoju normami co oczywiście nie jest równoznaczne z tym, że każdy identycznie czy że nawet nie przejawiają pewnych cech związanych z neuroodmiennością. Osoby neuroatypowe jednak doświadczają istotnej odmienności która objawia się w ich codzienności i działaniu w niej a pewne cechy, tendencje są wrodzone, intensywne, występujące w różnych obszarach życia i istotne diagnostycznie.
Najbardziej typowe różnice między osobami neurotypowymi a neuroodmiennymi (bez różnicowania ADHD i ASD)
Osoby neurodywergentne, z ADHD, autyzmem czy z podwójną diagnozą – AuDHD nawet znacznie różnią się między sobą, poza najbardziej istotnymi diagnostycznie symptomami (faktycznie różnią się one w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi i w spektrum autyzmu) istnieje naprawdę duża ilość objawów, pewnych cech, tendencji które występują często właśnie u osób neuroatypowych, bez wzlędu już na konkretną jednostkę. Inaczej przetwarzają one bodźce stąd pojawia się chociażby powszechnie specyficznie ukierunkowana uwaga i kłopoty z jej odpowiednim do sytuacji zarządzaniem co charakteryzuje się między innymi nadmiernym skupieniem na szczególnie interesujących dana osobę tematach i / czy szczegółach, mniejsza lub znacznie upośledzona sprawność w przełączaniu się między zadaniami i problemami w utrzymaniu uwagi na tym, co w danym momencie istotne i łatwość rozpraszania się.
Występuje nadmierna lub wręcz przeciwnie, praktycznie żadna wrażliwość na pewnego rodzaju bodźce wzrokowe, słuchowe, dotykowe itp. czasem bardzo konkretne i mogące być zupełnie neutralne dla większości ludzi. Występuje zwiększona potrzeba wskazówek dotyczących odpowiedniego zachowania się w danym otoczeniu, komunikowania się, zespołu strategii postępowania o których osoby neurodywergentne wprawdzie muszą stale pamiętać ale ułatwiają one koegzystowanie z otoczenie i minimalizują ryzyko wszelkich konfliktów, nieporozumień i innych nieprzyjemnych sytuacji. Odpowiednie wskazówki są pomocne i często stosowane w przypadku konieczności adekwatnej do danej sytuacji, okoliczności życiowych organizacji codzienności co usprawnia a często i w ogóle umożliwia realizację celów.
Dlaczego osoby neuroodmienne czują się inne?
Z racji pewnej odmienności w odbiorze świata i funcjonowania w nim osoby neuroartypowe rzeczywiście mogą już od wczesnych lat odczuwać, że w jakiś sposób odróżniają się od neurotypowych rówieśników. Wrażenie to nierzadko wzmaga fakt otrzymywania komunikatów od innych osób, w rodzinie czy w szkole, że ich zachowania (albo i one same) odbiegają od oczekiwań, nie są aprobowane czy budzą zdziwienie.
Wiele z osób zdiagnozowanych dopiero w dorosłości zwraca uwagę na wieloletni brak zrozumienia ze strony innych ale też samych siebie czego doświadczały na co dzień. A ci, którzy czy to w młodszym wieku czy w okresie dorosłości nie rzucają się ze swoja specyfiką w oczy wkładają bardzo często duży wysiłek dopasowując się do otoczenia tłumiąc przy tym swoje naturalne reakcje i ukrywając własne potrzeby co kończy się dużym przeciążeniem a w przypadku ASD nawet znany jest termin wypalenia autystycznego.
Z kolei osoby o bardziej widocznych dla otoczenia objawach mogły doświadczać przejawów braku tolerancji, surowej krytyki, stygmatyzacji czy wykluczenia. Te wszystkie obciążające czynniki oczywiście dodatkowo wpływają na zdrowie psychiczne i samopoczucie osób neurotypowych. Dość sporo z nich zmaga się w swoim życiu także z innymi dolegliwościami natury psychicznej takimi jak zaburzenia nastroju, lękowe czy uzależnienia.
Diagnoza i psychoedukacja w drodze do lepszego zrozumienia siebie
Otrzymana diagnoza konkretnej neuroatypowości daje wyjaśnienie niekiedy wieloletnich trudności w życiu, liczne problemy, dylematy, nieprzyjemności i ich kolejne skutki zaczynają łączyć się w jedną całość. Z kolei psychoedukacja i praca nad odpowiednim podejście do uciążliwych symptomów, możliwa minimalizacja ich niepożądanego wpływu na życie istotnie przyczyniają się do prowadzenia w przyszłości lepszego, bardziej świadomego i satysfakcjonującego życia.
Dlatego wierzę, że w razie wszelkich wątpliwości nie warto czekać i zachęcam do poddania się profesjonalnej diagnozie celem uświadomienia sobie źródeł problemu, określenia tendencji i powtarzających się w życiu nieprzyjemnych sytuacji i możliwie najbardziej odpowiednie, w zgodzie z własnymi preferencjami obchodzenie się z nimi.
