ADHD (attention deficit hyperactivity disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, związane z rozwojem układu nerwowego, które wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Dla ADHD najbardziej charakterystyczne są trudności dotyczące funkcji wykonawczych. Są one powiązane z płatem czołowym mózgu i należą do tych obszarów, które dojrzewają w pełni najpóźniej. Czym jest ADHD …
ADHD (attention deficit hyperactivity disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, związane z rozwojem układu nerwowego, które wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Dla ADHD najbardziej charakterystyczne są trudności dotyczące funkcji wykonawczych. Są one powiązane z płatem czołowym mózgu i należą do tych obszarów, które dojrzewają w pełni najpóźniej.
Czym jest ADHD u dorosłych i jak je rozpoznać?
W ostatnich latach obserwujemy wzrost liczby diagnoz ADHD u osób dorosłych. Wynika to między innymi ze znacznie większej wiedzy i świadomości w Polsce – jeszcze 10 lat temu tej jednostce poświęcało się niewiele uwagi. Dodatkowo przez lata funkcjonowały mity, na przykład ten, że z ADHD się „wyrasta”. W efekcie wiele osób dorosłych czekało na rozpoznanie latami, a sama diagnoza bywa dla nich momentem porządkującym wcześniejsze doświadczenia i nadającym im nowy kontekst.
Najczęstsze objawy ADHD u dorosłych
Objawy ADHD u dorosłych, podobnie jak u dzieci i młodzieży, są związane z procesami uwagowymi oraz nadpobudliwością i impulsywnością. Wiele osób w toku socjalizacji wypracowuje strategie radzenia sobie z wymaganiami codzienności. Z tego powodu ADHD nadal jest obecne, ale jego zewnętrzne przejawy mogą być mniej widoczne, a negatywne skutki częściowo zminimalizowane. Mimo to objawy potrafią być uciążliwe, obniżać poczucie własnej wartości i zwiększać ryzyko rozwoju zaburzeń nastroju, zaburzeń lękowych czy uzależnień.
Jakie objawy mogą ujawniać się w dorosłym życiu?
Objawy ADHD w dorosłości mogą wyglądać inaczej niż w dzieciństwie lub być łagodniejsze, między innymi ze względu na zmianę ról i zadań po uzyskaniu pełnoletności. Dorosły człowiek uczy się zawodu, podejmuje pracę, przejmuje odpowiedzialności, tworzy związki i często zakłada rodzinę. W każdej z tych sfer objawy ADHD mogą być szczególnie dokuczliwe.
W dorosłości zwykle rzadziej obserwuje się nadmierną ruchliwość typową dla dzieci. Częściej pojawiają się takie trudności jak zmęczenie psychiczne, dysregulacja emocjonalna czy paraliż decyzyjny – zwłaszcza w sytuacjach, w których trzeba wziąć pełną odpowiedzialność za własne wybory i ich konsekwencje.
Jakie są przyczyny ADHD u dorosłych?
ADHD nie jest zaburzeniem, które można „nabyć” w wieku dorosłym. Nie wynika też z tego, czy rodzice lub opiekunowie „dobrze” przygotowali dziecko do życia, ani z braku takiego przygotowania. Doświadczenia przemocy, zaniedbania czy innych trudnych warunków mogą powodować zachowania przypominające ADHD lub nasilać trudności, jednak nie są przyczyną samego zaburzenia neurorozwojowego. Źródło ADHD jest takie samo jak u dzieci – z tym się po prostu przychodzi na świat. Zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną ADHD nie jest możliwe do „wyleczenia”, natomiast można skutecznie pracować nad objawami i poprawą jakości życia.
Geny, środowisko i czynniki zewnętrzne
Współczesne badania wskazują na silny komponent genetyczny ADHD. Nie zidentyfikowano jednak jednego konkretnego genu odpowiedzialnego za jego występowanie. Wskazuje się natomiast na związki z gospodarką neuroprzekaźnikową oraz na wpływ niektórych czynników środowiskowych, między innymi toksycznych oddziaływań w okresie prenatalnym. Badania w tym obszarze nadal trwają.
Metody diagnostyczne wykorzystywane u dorosłych: wywiad i narzędzia diagnostyczne
Diagnoza ADHD opiera się na całościowym obrazie funkcjonowania. Kompetentny specjalista powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad, który pozwala przeanalizować rozwój osoby od najmłodszych lat oraz objawy w różnych okresach życia. Istotne jest także zwrócenie uwagi na detale, które mogą wskazywać, że źródłem trudności nie jest ADHD, lecz inna jednostka.
W procesie diagnostycznym wykorzystuje się uznane narzędzia, między innymi DIVA-5. Warto jeszcze przed umówieniem spotkania sprawdzić, czy diagnoza jest rozplanowana na odpowiednią liczbę godzin (zwykle ok. 6–8). Zbyt szybkie tempo utrudnia dopytanie o szczegóły i doprecyzowanie odpowiedzi, a to może obniżać jakość całego procesu.
Jakie pytania zadają specjaliści podczas diagnozy ADHD u dorosłych?
W trakcie diagnozy należy przygotować się na pytania dotyczące funkcjonowania w dzieciństwie, w domu i w szkole. Jeśli pamięć z tego okresu jest niepełna, warto wcześniej porozmawiać z rodzicem lub inną bliską osobą, która może pomóc odtworzyć część informacji. Specjalista zada też pytania o aktualne objawy i ich konsekwencje, również te trudne lub nieprzyjemne.
Warto udzielać odpowiedzi jak najbardziej precyzyjnie. Dzięki temu na podstawie zebranych danych może powstać możliwie dokładny opis funkcjonowania, który ułatwia zaplanowanie dalszej pomocy psychologicznej lub psychoterapeutycznej.
Diagnoza ADHD jako punkt wyjścia do realnej zmiany
Moment zdiagnozowania ADHD w wieku już dorosłym może być z całą pewnością tym momentem, w którym można lepiej zrozumieć siebie, źródło trudności a przynajmniej część problematycznej historii życia zaczyna układać się, choć niekoniecznie w momencie otrzymania opinii w logiczną całość. Jest też punkt wyjścia do decyzji co do wyboru bardziej skutecznych strategii pomagających zminimalizować wpływ ADHD na dalszą część życia czy skorzystania z proponowanej i ostatecznie wybranej formy wsparcia psychologicznego czy psychoterapeutycznego a także zdecydowania się co do leczenia farmakologicznego które u bardzo wielu osób faktycznie poprawiają codzienne funkcjonowanie. Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD to warto szukać specjalisty który prowadzi proces dokładnie, rezerwuje na niego odpowiednio większą ilość godzin, bierze w nim aktywny udział i w oparciu o rzetelne narzędzia. Dobrze postawiona diagnoza a następnie dopasowane do sytuacji klienta i jego potrzeb wsparcie potrafią zauważalnie zmniejszyć obciążenie, uporządkować doświadczenia życiowe i pomóc odzyskać poczucie wpływu na własne życie.
